Czym jest omniseksualizm: definicja i najważniejsze różnice

Spotkałeś się z pojęciem omniseksualizm, ale gubisz się w definicjach i różnicach wobec innych orientacji? Z tego tekstu dowiesz się, co dokładnie oznacza ta etykieta i jak odróżnić ją od panseksualizmu czy biseksualizmu. Poznasz też mity, symbole i sposoby, które pomagają lepiej zrozumieć własne uczucia.

Czym jest omniseksualizm?

Termin omniseksualność wywodzi się z łacińskiego słowa „omnis”, czyli „wszystko”. W praktyce opisuje osoby, które mogą odczuwać pociąg seksualny, romantyczny lub emocjonalny do ludzi wszystkich płci i różnych orientacji. To oznacza, że dla osoby omniseksualnej potencjalnym partnerem może być zarówno mężczyzna, kobieta, jak i osoba niebinarna czy transpłciowa.

Omniseksualizm dotyczy więc szerokiego spektrum: osoby takie mogą zakochać się w heteroseksualiście, homoseksualiście, biseksualiście, osobie aseksualnej lub w kimś, kto w ogóle nie chce używać żadnej etykiety. Istotne jest to, że płeć i orientacja partnera nie działają jak bariera, chociaż bywają zauważane i czasem brane pod uwagę przy wyborze osoby, z którą powstanie relacja.

Omniseksualizm opisuje otwartość na związek z osobą każdej płci i orientacji, przy jednoczesnym zauważaniu tych różnic i uznawaniu ich istnienia.

Dla wielu osób identyfikujących się jako omniseksualne najważniejsze staje się „wnętrze” partnera: osobowość, inteligencja, wrażliwość, styl komunikacji. Cielesność i płeć są obecne, ale często schodzą na drugi plan. Mimo to nie znikają całkowicie z pola świadomości, co odróżnia tę orientację od panseksualizmu rozumianego jako „ślepota na płeć”.

Jakie są cechy osoby omniseksualnej?

Osoby określające się jako omniseksualne opisują zwykle kilka powtarzających się elementów swoich doświadczeń. Z punktu widzenia psychologii relacji, istotne jest nie tylko to, kogo mogą pokochać, ale też jak budują więzi i jak podchodzą do różnic między ludźmi.

W ich wypowiedziach często pojawiają się takie opisy: „Pociąga mnie człowiek jako osoba”, „płeć ma znaczenie, ale nie jest warunkiem” albo „świadomie dostrzegam, że ktoś jest kobietą, mężczyzną czy osobą niebinarną, ale nie zamyka to mi drogi do relacji”.

Do najczęściej wymienianych cech omniseksualności należą między innymi:

• możliwość zaangażowania się w związek z osobami wszystkich płci,
• uwzględnianie płci partnera przy wyborze, ale bez wykluczania jakiejkolwiek grupy,
• silne znaczenie „wnętrza” – charakteru, empatii, inteligencji, poczucia humoru,
• schodzenie samej cielesności na dalszy plan w porównaniu z więzią emocjonalną,
• otwartość na różne światopoglądy i style życia,
• brak uprzedzeń wobec osób o nietypowej tożsamości płciowej lub orientacji.

Ważnym elementem definicji jest też wyraźne odcięcie od wszelkich dewiacji seksualnych. Omniseksualność obejmuje wyłącznie relacje między dorosłymi osobami, które mogą wyrazić świadomą zgodę. Pociąg do dzieci, zwierząt czy zwłok należy do kategorii zaburzeń i przestępstw, nie orientacji.

Jak odróżnić omniseksualizm od panseksualizmu?

W codziennych rozmowach pojęcia omniseksualizm i panseksualizm bywają używane zamiennie. Oba opisują otwartość na relacje z osobami o różnych tożsamościach płciowych. Różnica istnieje jednak na poziomie tego, jak postrzegana jest płeć partnera i jaką rolę odgrywa w przeżywaniu pociągu.

Rola płci w panseksualizmie

Panseksualizm, którego nazwę tworzy greckie „pan” – „wszystko”, odnosi się do pociągu do ludzi niezależnie od płci. Organizacje takie jak GLAAD opisują go jako zdolność odczuwania atrakcyjności wobec osób bez względu na ich tożsamość płciową. Płeć nie staje się tu czynnikiem decydującym, a często w ogóle nie jest uznawana za ważną dla pociągu.

Osoby panseksualne mówią nierzadko o sobie jako o „ślepych na płeć”. Zwracają uwagę na charakter, poczucie humoru, sposób myślenia. Jednocześnie przyznają, że nie oznacza to pociągu do wszystkich ludzi. Tak samo jak osoba heteroseksualna nie zakochuje się w każdym przedstawicielu płci przeciwnej, tak panseksualista nie czuje chemii z każdym, kogo spotka.

Jak w tym wszystkim mieści się omniseksualność?

Osoby omniseksualne są podobnie otwarte na całe spektrum płci, ale podkreślają, że płeć partnera bywa dla nich świadomie widoczna. Kiedy wchodzą w relację z kobietą, mężczyzną czy osobą niebinarną, potrafią jasno powiedzieć, że ta płeć coś dla nich znaczy. Nie blokuje ich, ale jest jednym z elementów układanki, które składają się na atrakcyjność danej osoby.

Można to uprościć w następujący sposób:

Różnica między omniseksualizmem a panseksualizmem jest więc subtelna i dotyczy głównie tego, jak osoba opisuje swoje wewnętrzne doświadczenie. Jedni wolą etykietę, która podkreśla całkowitą obojętność na płeć, inni wybierają określenie, które zaznacza, że płeć jest widoczna, ale nie ogranicza możliwości tworzenia relacji.

Jak omniseksualizm ma się do innych orientacji?

Współczesna seksuologia częściej mówi o spektrum orientacji psychoseksualnych niż o sztywnych kategoriach. Z tego powodu takie etykiety jak heteroseksualizm, homoseksualizm, biseksualizm, panseksualizm, omniseksualizm czy demiseksualność traktuje się jak punkty orientacyjne na szerokiej mapie ludzkich doświadczeń.

Omniseksualizm wpisuje się w grupę orientacji obejmujących pociąg do więcej niż jednej płci. Znajduje się obok biseksualności, panseksualności i poliseksualności. Każda z nich opisuje nieco inny sposób odnoszenia się do płci partnera i zakresu osób, z którymi potencjalnie można stworzyć więź.

Omniseksualizm a poliseksualność

Nazwa poliseksualność pochodzi od greckiego „poly” – „wiele”. Osoba poliseksualna odczuwa pociąg do wielu, ale nie wszystkich tożsamości płciowych. Może ją pociągać na przykład kobieta i osoba niebinarna, ale już nie mężczyzna, albo odwrotnie.

W tym sensie poliseksualność działa jak wybór kilku odcinków z całej tęczy, podczas gdy omniseksualność zakłada potencjalną otwartość na pełną paletę. To jednak nie znaczy, że omniseksualista z definicji będzie chciał budować relacje z wszystkimi. Oznacza raczej, że nie wyklucza żadnej płci z góry, a decyzje podejmuje na podstawie tego, jaką osobą jest konkretny partner.

Czy każdy rodzi się omniseksualny?

Wśród osób zajmujących się seksualnością krąży hipoteza, że człowiek rodzi się z bardzo szerokim potencjałem, a dopiero wychowanie, kultura i doświadczenia ukierunkowują go na określone formy relacji. Z tego pulsu myśli wzięła się teoria, że każdy z nas rodzi się omniseksualny, a dopiero później zawęża swoje preferencje.

To ciekawy punkt widzenia, ale nie ma jednego, uznanego modelu, który opisywałby dokładnie drogę rozwoju orientacji. Dla wielu osób ważniejsze od teorii okazuje się proste pytanie: do kogo czuję pociąg teraz i jak chcę to nazwać, aby było mi z tym spokojniej.

Jak wygląda życie osoby omniseksualnej?

Czy codzienność osoby omniseksualnej faktycznie różni się od życia kogoś hetero czy homo? W praktyce relacje tych osób obejmują ten sam wachlarz doświadczeń: zauroczenia, długie związki, rozstania, momenty bliskości i kryzysy. Różnica pojawia się raczej na poziomie tego, kto w ogóle może stać się potencjalnym partnerem.

Osoba omniseksualna może tworzyć trwały, monogamiczny związek z jedną kobietą, mężczyzną lub osobą niebinarną. Otwartość na wszystkich nie oznacza automatycznie rozwiązłości. To jeden z najczęstszych mitów – wyobrażenie, że jeśli ktoś może pokochać „każdą płeć”, to będzie wchodził w wiele relacji naraz. Wiele osób omniseksualnych wybiera stałe, lojalne związki tak samo jak ludzie o innych orientacjach.

Omniromantyczność – gdy na pierwszym miejscu jest uczucie

Osobnym, choć blisko spokrewnionym pojęciem jest omniromantyczność. Opisuje ona romantyczny pociąg do osób wszystkich płci, w którym nacisk pada przede wszystkim na emocje i duchową bliskość. Osoby omniromantyczne mówią, że więź uczuciowa jest dla nich ważniejsza niż samo spełnienie seksualne.

W praktyce ktoś może być na przykład omniromantyczny, ale seksualnie odczuwać pociąg rzadko (zbliżając się do demiseksualności lub asexualności). Rozdzielenie pociągu romantycznego i seksualnego pozwala wielu osobom precyzyjniej nazwać swoje doświadczenie i lepiej je komunikować partnerom.

Jakie mity i nieporozumienia dotyczą omniseksualizmu?

Każda orientacja wykraczająca poza heteronormę obrosła stereotypami. Omniseksualizm nie jest tu wyjątkiem. Słowa „do wszystkich płci” bywają błędnie odczytywane jako „do wszystkich ludzi” albo wręcz jako aprobata dla zachowań, które nie mają nic wspólnego z etyczną seksualnością.

Do najczęstszych mitów należą na przykład przekonania, że osoby omniseksualne nie są zdolne do wierności, że „nie wiedzą, czego chcą” albo że ich orientacja to chwilowa moda. W rzeczywistości badania nad różnorodnością seksualną pokazują coś odwrotnego: osoby identyfikujące się jako pan- czy omniseksualne często cechuje wysoka elastyczność poznawcza, gotowość do podważania schematów i głęboka refleksja nad własnymi uczuciami.

Szczególnie szkodliwym nieporozumieniem jest łączenie omniseksualności z dewiacjami. Orientacja ta dotyczy wyłącznie relacji między dorosłymi, którzy potrafią świadomie wyrazić zgodę i zadbać o własne granice. Pedofilia, zoofilia czy nekrofilia należą do zupełnie innego obszaru – są klasyfikowane jako ciężkie zaburzenia, a w wielu wypadkach jako przestępstwa.

Flaga omniseksualna – jakie ma znaczenie?

Osoby omniseksualne, podobnie jak wiele innych grup w społeczności LGBTQ+, mają swój symbol – flagę. Składa się ona zwykle z pięciu poziomych pasów: dwóch różowych, dwóch w odcieniach błękitu oraz jednego granatowo-fioletowego umieszczonego pośrodku.

Różowe i niebieskie pasy nawiązują do tradycyjnego kojarzenia kolorów z kobietami i mężczyznami. Środkowy, ciemniejszy pas symbolizuje natomiast osoby spoza binarnego podziału płci, a także całą różnorodność tożsamości, w których płeć nie wpisuje się w prostą oś „ona–on”. Flaga staje się dzięki temu znakiem otwartości na każdą kombinację płci i orientacji partnera.

Flaga omniseksualna przypomina, że płeć i orientacja partnera mogą być widoczne, a jednocześnie żadna z nich nie jest z góry wykluczona.

Jak szukać wsparcia, gdy odkrywasz w sobie omniseksualność?

Droga do zaakceptowania własnej orientacji bywa długa. Dla części osób pierwszym krokiem jest zetknięcie się z samym pojęciem omniseksualizmu czy panseksualizmu. Nagle okazuje się, że to, co dotąd wydawało się „pomieszaniem” albo „brakiem decyzji”, ma swoją nazwę i jest doświadczane przez wielu innych ludzi.

W życiu codziennym największą trudnością bywa nie sama orientacja, ale reakcja otoczenia. Brak akceptacji w rodzinie, komentarze znajomych, a także wewnętrzna, przejęta z zewnątrz homofobia czy bifobia potrafią mocno uderzyć w poczucie własnej wartości. W takiej sytuacji pomocna staje się psychoterapia afirmatywna, nastawiona na wspieranie osób LGBTQ+ w budowaniu stabilnej, spokojnej tożsamości.

W pracy terapeutycznej uwaga często koncentruje się na kilku obszarach:

• akceptacja własnej orientacji i zmniejszenie wstydu,
• nazywanie doświadczeń związanych z coming outem,
• radzenie sobie z odrzuceniem lub dystansem bliskich,
• wzmacnianie samooceny i poczucia prawa do tworzenia relacji,
• budowanie zdrowych granic w związkach i przyjaźniach.

Dobry specjalista, który zna tematykę orientacji nieheteronormatywnych, nie będzie próbował zmieniać czy „naprawiać” twojej tożsamości. Skupi się raczej na tym, byś lepiej rozumiał własne potrzeby, świadomie wybierał relacje oraz miał odwagę mówić o sobie językiem, który jest ci bliski. Dla jednych będzie to etykieta „omni”, dla innych „pan”, „bi” lub całkowite zrezygnowanie z etykiet. Ważne, byś to ty czuł się w niej u siebie.