Co to znaczy być przedsiębiorcą? Wyjaśnienie i przykłady

Zastanawiasz się, co to znaczy być przedsiębiorcą i czy ty też możesz nim zostać? Chcesz zrozumieć, jak łączy się potoczne myślenie o Steve’ie Jobsie z polskimi przepisami? Z tego artykułu dowiesz się, jak wygląda przedsiębiorczość od strony prawa i życia codziennego – z przykładami, liczbami i prostymi wyjaśnieniami.

Kto to jest przedsiębiorca w potocznym rozumieniu?

Obraz przedsiębiorcy wiele osób kojarzy z nazwiskami takimi jak Steve Jobs czy Bill Gates. Wielkie firmy, milionowe zyski, spektakularne prezentacje produktów. Taki obraz inspiruje, ale na co dzień przedsiębiorca wygląda zupełnie inaczej i bardzo często jest to właściciel małej firmy usługowej, sklepu internetowego, biura rachunkowego czy jednoosobowej działalności.

W codziennym języku przedsiębiorca to ktoś, kto bierze na siebie ryzyko biznesowe, organizuje pracę i zarabia, oferując produkt lub usługę. Nie musi mieć dużej spółki ani zespołu kilkudziesięciu osób. Wystarczy, że świadomie decyduje o swojej działalności, pracuje na własny rachunek i sam odpowiada za efekty tej pracy.

Jakie cechy ma przedsiębiorca?

Potoczne rozumienie przedsiębiorcy bardzo mocno łączy się z określonym sposobem myślenia. Nie da się prowadzić firmy tylko „z przypadku”. Trzeba mieć w sobie kilka istotnych cech, które ułatwiają działanie na własny rachunek i przetrwanie trudnych momentów.

Najczęściej wymienia się takie elementy jak wizja, umiejętność podejmowania świadomego ryzyka czy elastyczność w zmieniających się warunkach rynkowych. Do tego dochodzi empatia wobec ludzi, z którymi się pracuje, oraz gotowość na to, że nie wszystko wyjdzie za pierwszym razem.

Wizja i szukanie luk rynkowych

Każdy znany przedsiębiorca zaczął od pomysłu. Tę samą zasadę widać w małej lokalnej firmie – najpierw pojawia się idea, dopiero potem powstaje logo czy pierwsza faktura. Przedsiębiorca potrafi zauważyć lukę rynkową, niedostrzeganą przez innych, albo ulepszyć to, co działa słabo.

Czasem będzie to nowy produkt technologiczny, a czasem po prostu lepsza obsługa klienta w małym salonie kosmetycznym w dzielnicy, gdzie wcześniej brakowało takich usług. Sednem jest umiejętność zobaczenia potrzeby, zanim zrobi to konkurencja, i przełożenia jej na konkretną ofertę.

Myślenie o przyszłości i ryzyku

Dobry przedsiębiorca nie zatrzymuje się na teraźniejszości. Patrzy na trendy, przygotowuje firmę na zmiany przepisów, nowych konkurentów czy wymagania klientów. Taka osoba stale zadaje sobie pytanie: co może wydarzyć się za rok albo dwa i jak firma powinna na to zareagować.

Ryzyko jest w tym wszystkim nieuniknione, ale nie ma nic wspólnego z hazardem. Chodzi o ryzyko oparte na analizie – kalkulacji kosztów, potencjalnych przychodów, scenariuszy awaryjnych. Przedsiębiorca potrafi zrezygnować z okazji, jeśli widzi, że szanse powodzenia są zbyt małe w porównaniu do możliwej straty.

Elastyczność, empatia i podejście do porażki

Rynki zmieniają się szybko, podobnie jak oczekiwania klientów. Elastyczność oznacza gotowość do modyfikowania oferty, sposobu pracy czy modelu biznesowego, gdy sytuacja tego wymaga. Niekiedy będzie to przejście z działalności stacjonarnej na sprzedaż online, innym razem zmiana grupy docelowej.

Wbrew stereotypowi przedsiębiorca nie jest bezwzględnym „szefem z memów”. Empatia wobec pracowników, partnerów czy klientów pomaga zbudować lojalność i lepsze relacje w firmie. Porażka z kolei nie jest traktowana jak katastrofa, ale jak źródło doświadczenia biznesowego. Z perspektywy czasu to często ona uczy najwięcej.

Przedsiębiorcą nie staje się ten, kto nigdy nie przegrywa, ale ten, kto po porażce potrafi poprawić model działania i spróbować jeszcze raz.

Jak prawo w Polsce definiuje przedsiębiorcę?

W polskim systemie prawnym pojęcie przedsiębiorcy jest bardziej złożone niż w potocznym języku. Co ważne, istnieje kilka definicji w różnych ustawach. Dotyczą one tego, kto jest uznawany za podmiot prowadzący działalność gospodarczą albo zawodową, a co za tym idzie – jakie ma prawa i obowiązki.

Najczęściej przywołuje się definicję z ustawy Prawo przedsiębiorców oraz z kodeksu cywilnego. W nowszych regulacjach pojęcie „przedsiębiorca” w dużej mierze zastąpiło dawnych „kupców” czy „jednostki gospodarcze”, które funkcjonowały w okresie PRL i na początku transformacji.

Definicja z Prawa przedsiębiorców

Zgodnie z art. 4 ust. 1 Prawa przedsiębiorców przedsiębiorcą jest osoba fizyczna, osoba prawna lub jednostka organizacyjna niebędąca osobą prawną, której ustawa przyznaje zdolność prawną, wykonująca działalność gospodarczą. W praktyce obejmuje to zarówno jednoosobową firmę, jak i spółkę z o.o. czy spółkę jawną.

Za przedsiębiorców uznaje się też wspólników spółki cywilnej w zakresie ich działalności. Sama spółka cywilna nie ma odrębnej podmiotowości, więc przedsiębiorcami są poszczególni wspólnicy. Taki przedsiębiorca ma obowiązek rejestracji w CEIDG (gdy jest osobą fizyczną) albo w rejestrze przedsiębiorców KRS (gdy działa w formie spółki czy innej jednostki organizacyjnej).

Definicja z kodeksu cywilnego

Art. 431 kodeksu cywilnego idzie krok dalej. Mówi, że przedsiębiorcą jest osoba fizyczna, osoba prawna lub jednostka organizacyjna ze zdolnością prawną, która prowadzi we własnym imieniu działalność gospodarczą lub zawodową. Ten przepis obejmuje także podmioty, które nie muszą się rejestrować w CEIDG czy KRS.

Do tak rozumianych przedsiębiorców można zaliczyć np. publiczne instytucje kultury, niektóre koła gospodyń wiejskich czy parki narodowe, jeśli prowadzą działalność zarobkową. Ta definicja jest szeroka i bywa używana w wielu innych ustawach, m.in. o ochronie konkurencji, cenach towarów i usług czy imprezach turystycznych.

Inne definicje w ustawach

Niektóre akty prawne wprowadzają swoje, wyspecjalizowane definicje przedsiębiorcy. Ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji za przedsiębiorcę uznaje każdy podmiot, który choćby ubocznie prowadzi działalność zarobkową lub zawodową i w ten sposób uczestniczy w obrocie gospodarczym.

Jeszcze szerzej patrzy ustawa o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym – przedsiębiorcą jest tam każdy, kto prowadzi działalność gospodarczą lub zawodową, nawet jeśli nie ma ona charakteru zorganizowanego i ciągłego. W definicji mieszczą się także osoby działające w imieniu tego podmiotu, np. przedstawiciele handlowi.

Jakie formy może przyjąć przedsiębiorca?

Przedsiębiorca w sensie prawnym to nie tylko właściciel jednoosobowej działalności. W zależności od formy prawnej firmy można wyróżnić kilka grup podmiotów. Różnią się one zakresem odpowiedzialności, sposobem rejestracji i obowiązkami wobec państwa.

Z punktu widzenia ustawy Prawo przedsiębiorców status przedsiębiorcy mogą mieć osoby fizyczne, osoby prawne oraz jednostki organizacyjne bez osobowości prawnej, którym ustawa nadaje zdolność prawną. Każda z tych kategorii obejmuje nieco inne typy działalności.

Osoba fizyczna jako przedsiębiorca

Najprostszą formą jest jednoosobowa działalność gospodarcza. Przedsiębiorcą staje się każda osoba fizyczna, która ma pełną zdolność do czynności prawnych, czyli osiągnęła pełnoletniość i nie została ubezwłasnowolniona, oraz zarejestrowała działalność w CEIDG.

Taka osoba prowadzi firmę we własnym imieniu i na własny rachunek, a za zobowiązania odpowiada najczęściej całym swoim majątkiem. W tej grupie mieszczą się też wspólnicy spółek cywilnych, bo formalnie to oni, a nie spółka, są przedsiębiorcami wpisanymi do ewidencji.

Osoby prawne i jednostki organizacyjne

Do przedsiębiorców należą również spółki kapitałowe prawa handlowego, czyli spółka akcyjna i spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, a także inne osoby prawne, jak spółdzielnie. Działają one przez swoje organy, ale to spółka jako osoba prawna jest przedsiębiorcą wpisanym do KRS.

Trzecią grupę stanowią spółki osobowe prawa handlowego, między innymi spółka jawna, partnerska i komandytowa. Nie mają osobowości prawnej, ale ustawa przyznaje im zdolność prawną, dlatego mogą być przedsiębiorcami, zawierać umowy i odpowiadać za zobowiązania.

Jakie cechy ma działalność przedsiębiorcy?

Aby dany podmiot można było uznać za przedsiębiorcę, musi on prowadzić działalność o określonych cechach. Prawo przedsiębiorców opisuje działalność gospodarczą jako zarobkową działalność wytwórczą, budowlaną, handlową, usługową, a także poszukiwanie i wydobywanie kopalin, wykonywaną w sposób zorganizowany i ciągły.

Z tej definicji wynikają cztery istotne elementy: nastawienie na zarobek, organizacja działań, ciągłość oraz wykonywanie działalności we własnym imieniu, na własny rachunek i własne ryzyko. Dopiero zestawienie tych cech pozwala odróżnić przedsiębiorcę od osoby, która jedynie okazjonalnie dorabia.

Działalność zarobkowa

Podstawą jest cel zarobkowy. Przedsiębiorca działa po to, by osiągnąć dochód, chociaż nie musi go uzyskać od razu. Gdyby wymagać natychmiastowej rentowności, wiele nowych firm w ogóle nie miałoby statusu przedsiębiorcy, bo pierwszy zysk pojawia się dopiero po kilku latach.

Ważniejsze od faktycznego wyniku finansowego jest nastawienie na dochód. Jeżeli ktoś świadczy usługi za opłatą i buduje ofertę dla klientów, działa w celu zarobkowym, nawet jeśli w danym roku wyjdzie „na zero” lub poniesie stratę.

Zorganizowanie działań

Kolejną cechą jest zorganizowany sposób działania. Chodzi o pewien poziom uporządkowania i przygotowania: wynajęcie lokalu, zakup sprzętu, wdrożenie systemu fakturowania, zatrudnienie pracowników czy stworzenie strony internetowej. Taki wysiłek organizacyjny odróżnia firmę od dorywczego dorabiania.

Jednorazowa, odpłatna naprawa komputera znajomemu nie czyni nikogo przedsiębiorcą. Jeśli jednak ta sama osoba ogłasza usługi, regularnie przyjmuje zlecenia, kupuje narzędzia i traktuje to jako stałe źródło dochodu, jej aktywność zaczyna mieć cechy działalności gospodarczej.

Ciągłość i własne ryzyko

Działalność przedsiębiorcy jest ciągła, a nie jednorazowa. Nie oznacza to pracy bez przerwy, lecz zamiar stałego, powtarzalnego działania. Sprzedaż kilku nieużywanych przedmiotów raz na jakiś czas nie tworzy firmy. Regularne prowadzenie sklepu internetowego już tak.

Równie istotne jest prowadzenie działalności we własnym imieniu i na własne ryzyko. Przedsiębiorca zawiera umowy jako on sam lub jako firma, odpowiada za zobowiązania i ponosi skutki decyzji. To odróżnia go od pracownika, który działa na rachunek pracodawcy i nie ponosi ryzyka gospodarczego w takim samym stopniu.

Pracownik rozlicza się z godzin pracy, przedsiębiorca rozlicza się z rezultatu i ryzyka, które przyjął na siebie.

Jak dzieli się przedsiębiorców – od mikro do średnich?

W polskim i unijnym prawie stosuje się podział przedsiębiorców według wielkości firmy. Tak powstaje sektor MŚP (mikro, małe i średnie przedsiębiorstwa), który w Unii Europejskiej tworzy ponad 98% wszystkich podmiotów i generuje znaczną część PKB.

Podział według wielkości opiera się na liczbie pracowników, rocznym obrocie netto oraz sumie aktywów bilansu. Parametry te liczy się zazwyczaj dla co najmniej jednego z dwóch ostatnich lat obrotowych, przy czym wszystkie warunki muszą być spełnione łącznie.

Mikro, mali i średni przedsiębiorcy

Warto zebrać najważniejsze różnice między kategoriami MŚP w przejrzystej formie. Dzięki temu łatwiej sprawdzić, do której grupy zalicza się twoja firma i z jakich rozwiązań może korzystać w praktyce.

Mikroprzedsiębiorca to podmiot, który w co najmniej jednym z dwóch ostatnich lat zatrudniał średniorocznie mniej niż 10 osób i osiągnął obrót netto lub sumę aktywów do 2 mln euro. Tak wygląda zdecydowana większość polskich jednoosobowych działalności gospodarczych oraz małych firm usługowych.

Mały przedsiębiorca może zatrudniać mniej niż 50 pracowników i mieć obrót do 10 mln euro lub aktywa do tej samej wysokości. Średni przedsiębiorca to z kolei podmiot poniżej 250 pracowników, z obrotem do 50 mln euro albo aktywami do 43 mln euro. Przekroczenie tych limitów przesuwa firmę do kategorii dużych przedsiębiorstw.

Jak liczy się zatrudnienie i przelicza euro?

Średnioroczne zatrudnienie liczy się w przeliczeniu na pełne etaty. Do kalkulacji nie wlicza się pracowników przebywających na urlopach macierzyńskich, rodzicielskich, ojcowskich, wychowawczych ani zatrudnionych tylko w celu przygotowania zawodowego. Chodzi o to, by odzwierciedlić realny potencjał kadrowy firmy.

Wartości wyrażone w euro przelicza się na złote według średniego kursu NBP z ostatniego dnia wybranego roku obrotowego. Jeśli firma działa krócej niż rok, do określenia jej statusu stosuje się dane za ostatni udokumentowany okres. Dzięki temu również nowo powstałe podmioty mogą ustalić, czy są mikro, małe czy średnie.

Podział według powiązań między firmami

Przedsiębiorców można dzielić nie tylko według wielkości, lecz także według relacji kapitałowych. Wyróżnia się przedsiębiorców partnerskich, gdy jedna firma ma co najmniej 25% udziałów lub głosów w drugiej, oraz powiązanych, gdy ten udział jest jeszcze wyższy i daje faktyczną kontrolę.

Trzecia grupa to przedsiębiorcy niezależni, którzy nie są ani partnerscy, ani powiązani wobec innych podmiotów. Taki podział ma znaczenie np. przy ocenie, czy dana grupa firm nadal mieści się w limicie MŚP, czy już powinna być traktowana jak duży przedsiębiorca w relacjach z administracją czy przy korzystaniu z pomocy publicznej.

• określenie statusu MŚP wpływa na dostęp do wielu programów wsparcia,
• limity zatrudnienia i obrotu są powiązane z regulacjami unijnymi,
• przekroczenie progów może zmienić obowiązki sprawozdawcze firmy,
• powiązania kapitałowe między spółkami wpływają na łączny wynik MŚP.

Jakie są przykłady przedsiębiorców w życiu codziennym?

Teoretyczne definicje są potrzebne, ale dopiero konkretne przykłady pokazują, co znaczy być przedsiębiorcą w praktyce. W Polsce większość firm to niewielkie podmioty, które na co dzień obsługują lokalnych klientów, a nie budują globalne marki technologiczne.

Do grona przedsiębiorców należą nie tylko właściciele znanych marek, ale też ci, których spotykasz każdego dnia. To oni korzystają z przepisów o MŚP, z ulg w składkach i z nowych rozwiązań przygotowywanych z myślą o najmniejszych firmach.

Jednoosobowa działalność i samozatrudnienie

Fryzjer prowadzący salon w małym mieście, programista na samozatrudnieniu, tłumacz wykonujący zlecenia dla kilku biur – każdy z nich jest przedsiębiorcą w rozumieniu Prawa przedsiębiorców. Działają we własnym imieniu, wystawiają faktury i ponoszą konsekwencje biznesowych decyzji.

W tej grupie mieszczą się też mikroprzedsiębiorcy korzystający z nowych rozwiązań, jak zapowiedziany „miesiąc bez składki ZUS”, nad którym pracuje rząd. Według zapowiedzi premiera Donalda Tuska w wybranym miesiącu składkę miałby pokrywać ZUS, dzięki czemu przedsiębiorca może wziąć urlop bez obciążenia pełnymi kosztami.

Mali i średni przedsiębiorcy w praktyce

Mały przedsiębiorca to często lokalna sieć sklepów, firma budowlana zatrudniająca kilkadziesiąt osób czy niewielka spółka produkcyjna z obrotem do 10 mln euro. Z kolei średni przedsiębiorca może prowadzić zakład przemysłowy, sieć gastronomiczną czy biuro projektowe działające na kilku rynkach.

Wraz ze wzrostem skali rośnie złożoność organizacji. Pojawia się rozbudowana księgowość, odpowiedzialność zarządu, wymogi raportowania. Wciąż jednak mówimy o przedsiębiorcy w rozumieniu przepisów o działalności gospodarczej, który działa we własnym imieniu, niezależnie od tego, czy jest to osoba fizyczna, spółka czy inna jednostka organizacyjna.

1. jednoosobowa działalność wpisana do CEIDG,
2. spółka jawna lub komandytowa wpisana do KRS,
3. spółka z o.o. prowadząca działalność wytwórczą,
4. fundacja prowadząca działalność gospodarczą na cele statutowe.

W każdym z tych przypadków mamy do czynienia z przedsiębiorcą, choć forma prawna, skala działania i zakres odpowiedzialności wyglądają zupełnie inaczej. Łączy je jedno – samodzielne prowadzenie działalności zarobkowej i ponoszenie związanego z tym ryzyka.